خواجه نصیرالدین در فصل رجا(فصل چهارم از باب سوم کتاب اوصاف الاشراف) چنین آورده:

خوف و رجا متقابلانند(۱) و در سلوک رجا  مشتمل بر فواید بسیار باشد مانند خوف (۲)چه (۳) رجا باعث باشد بر ترقی در درجات کمال(۴) و بر سرعت سیر در طریق وصول به مطلوب(۵) و بر سرعت سیر در طریق وصول به مطلوب «يَرْجُونَ تِجَارَةً لَنْ تَبُورَأ لیوفیهم اجُورَهُمْ وَیَزِیدَهُم مِّن فَضْلِهِ» (۶) و نیز رجا مقتضی حسن ظن باشد به مغفرت و عفو باری تعالی و تفت به رحمت او «أُولَٰئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ ۚ»(۷)

 

(۱)یعنی دو ارزشی هستند که در تقابل با هم قرار دارند؛

(۲) همانطور که خوف دارای فوائد بود، رجا هم دارای فوائد است. این دو هستند تا سالک به مقصد برسند؛ وقتی سالک به مقصد رید، دیگر خوف و  حزن معنا ندارد.

(۳) زیرا

(۴)رجا باعث باشد بر ترقی در درجات کمال

انسان براساس رجا هست که سیر را ادامه می‌دهد و وقتی که سیر را ادامه داد از درجه ای به درجه ی دیگر و از مقامی به مقام دیگر، عروج می‌کند؛

اگر سیر ادامه پیدا نکند (بر اثر ناامیدی) در همانجایی که هست ساکن می‌ماند و متوقف میشه و حرکتی صورت نمیگیره.

رچا هست که ما را برمی انگیزاند که ادامه بدهیم تا ترقی کنیم؛ مثل آنکسی که امیدوار است و می‌رود تحصیلش را ادامه دهد، از درجه ی لیسانس به فوق لیسانس… امیدوار است دومرتبه ادامه می‌دهد دکتری… ادامه می‌دهد، فوق دکتری…

اگر ناامید بوده باشد رها می‌کند و همان درجه ای که قبلا داشت، همان درجه متوقف می‌شود و دیگر عروجی صورت نمی‌گیرد.

 

(۵)فایده دوم؛ سرعت سیر است. کسی که که امیدوارتر است، سریع تر است؛ کسی که نا امید تر است، کندتر است؛  کسی که نا امید است بطور کلی متوقف است؛ کسی که راجی هست، متحرک است و حرکت می‌کند. هرچه رجا بیشتر،. سرعت سیر بیشتر…

 

(۶) سوره مبارکه فاطر، آیه ۲۹

آدم های مومن؛ آدم های فعال، هم ایمان دارند و هم در راستای ایمانشان فعالیت می‌کنند؛ چون اینها امیدواری دارند؛ امیدوارند به تجارتی که در آن خسروانی نیست؛بلکه در آن سود است و ربح است؛ چراکه   «لیوفیهم اجُورَهُمْ » امید دارند از تجارتی که اگر سرمایه به منزل مقصود برسد، به اینها آجر می‌دهند، پاداش می‌دهند؛ علاوه بر آنچه که گفته شده، (وَیَزِیدَهُم مِّن فَضْلِهِ)

 

(۷) سوره مبارکه بقره، آیه ۲۱۸،

فایده سوم؛ کسی که امیدوار است، خوش گمان است، نسبت به خدای تبارک و تعالی و غفران او… وعفو او… و رحمت او… اینها در دل شخصی که امیدوار هست جوانه می‌زند؛

گمان به عفو و مغفرت و رحمت… اینها در دل انسان امیدوار سبز می‌شود و به نتیجه می‌رسد.

اینها امیدوارند به رحمت الی(معنی آیه ی ذکر شده) رحمت الهی در حقیقت یعنی مغفرت، یعنی عفو.

 

 

 

 


شرح کتاب اوصاف الاشراف \فصل رجا