در روایات، نسبت به حضور قلب در نماز، توجه ویژه ای شده است، نگه داشتن حضور قلب در نماز، جوهره ای است که ارزش نماز به آن وابسته است و هر نمازی که بهره اش از این جوهره بیشتر باشد، جنبه ریاضت بودن آن بیشتر است و هر نمازی که از این جوهره،سهم کمتری داشته باشد، جنبه ریاضتی آن کمتر است و اگر نماز به طور کلی از این اصل و از این جوهره خالی باشد، آن نماز اصلا ریاضت نیست.

در این جا لازم است، تاکید کنم شخص نمازگزار برای حفظ حضور قلب در نماز، باید متوجه این نکته باشد که این کار، کار دشواری است

و باید طی مراحلی انجام شود و شخص باید توقع خودش را در ابتدای کار در حدی قرار بدهد که توان انجام آن را داشته باشد

و بعد کم کم با زیاد شدن توان، توقعش را بالا ببرد؛

این مطلب را به این سبب می گویم که برخی توقع دارند از اول تا آخر نماز در همه حالات، حضور قلب داشته باشند و بعد چون موفق نمی شوند، کم کم دل سرد شده، کار را به طور کلی رها می کنند، این سردی و این رها کردن به سبب توقع نابجایی است که از ابتدا داشته اند و برای این که افراد به این نتیجه تلخ نرسند و در عین این که به هدف نهایی نمی رسند، یکسره در مسیر بمانند و کار را رها نکنند، باید از اول متوجه بود که کار، کار زمان بر و مهمی است که باید طی مراحلی آن را انجام داد.

نخستین مرحله اش این است که در همین نماز، کار را از محسوسات شروع کنیم،

یعنی در نماز – که امری معنوی است – آدابی را که در حد محسوسات است و موجب تمرکز و توحد در امری محسوس است، مراعات کنیم تا به نخستین مرحله از مراحل تمرکز و توحد دست یابیم تا بعدها در مراحل دیگر آن را تقویت کنیم و در تمرکز و توحد، سهم بیشتری را به خود اختصاص دهیم

و مرحله نخست، این گونه است که شخص نمازگزار، هنگام خواندن حمد و سوره به این طرف و آن طرف نگاه نکند؛ بلکه تنها نگاهش را به جای سجده متمرکز کند، این خود، مرحله ای از تمرین تمرکز است

همچنین هنگام رکوع، نگاهش را به طرف پاها و به تعبیر روایات موجود به میان دو قدم پا بدوزد

و هنگام سجده، نگاهش را به نوک بینی متمرکز کند

و هنگام خواندن قنوت، اگر انگشتر به دست دارد به نگین انگشتر و اگر انگشتر بدست ندارد به کف دست نگاه کند

همچنین هنگام خواندن تشهد به زانوها نگاه کند.

همه این آداب – که جزو مستحبات نماز است – خودش نوعی تمرین تمرکز و مرحله ای از ریاضت است و به طور یقین کسی که این آداب را مراعات کند در به دست آوردن حضور قلب و رها شدن از تفرق و تکثر موفق تر است از کسی که این آداب را مراعات نمی کند.

 

 

ریاضت در عرف عرفان – ۲۰

ریاضت در عرف عرفان، آیت الله حسن رمضانی

این مبحث ادامه دارد؛ مطالب بعدی را دنبال کنید…