معرفی کتاب های عرفانی

رساله لقاء الله‏ نوشته علامه حسن زاده آملی

 

اين رساله بسيار عزيز كه قرة العين و محبوب سلاك راه دوست و عشاق كوى يار است، در يكى از مسايل مهم و دقيق عرفانى يعنى «لقاء الله» بحث مى كند.

حضرت استاد حسن زاده آملی حفظه الله تعالى در اوايل رساله مقصد اصلى حركت و سير تكاملى انسان را لقاء الله معرفى مى كند و از غفلتى كه جمع كثيرى از مردم را در خود غرق كرده و آنان را از هدف باز داشته است مى نالد و بر آنها مشفقانه نهيب مى زند كه حرمان از حرم عشق و محبت تا كى و تا كجا رواست؟ چرا به نواحى قدس و رياض انس سير و سفرى نداريم؟

آيا گمان برده ايد كه بيهوده آفريده شده و مانند چهار پايان بايد يكسره به فكر خوردن و لذت بردن باشيم و از لقاء خداوند غافل بمانيم؟

آیت الله حسن زاده، بعد از تقديم مطالبى از قبيل آنچه ذكر شد، آياتى از كلام الله مجيد را در باره لقاء الله كه جمعا به ۲۸ مورد بالغ است، نقل مى كند. آنگاه به تفسير و تبيين آنها مى پردازد. ایشان ابتدا نظر عده اى از مفسرين را كه لقاء الله را به لقاء ثواب و عقاب خداوند تفسير نموده اند مطرح و آن را مورد انتقاد قرار مى دهد و خاطر نشان مى سازد ما در تفسير لقاء الله نيازى به تقدير ثواب و عقاب و امثال ذلك نداريم؛ بلكه لقاء الله ملاقات خود خداوند است، نه ملاقات ثواب و عقاب وى.

البته و صد البته اين نكته بر انسان عاقل زبان فهم پوشيده نيست كه مراد به ملاقات خداوند رؤيت او با همين چشم سر نیست، چرا كه‏ «لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ» بلكه مراد به آن همان گونه كه در لسان رويات به وفور ديده مى شود، رؤيت قلبى و كشف حضورى و شهودى حق است كه براى عبد به مقدار تقرب وى به حق تعالى حاصل مى گردد.

 

يكى از مطالب مهمى كه به مناسبت لقاء الله در اين رساله به تفصيل مورد بررسى قرار گرفته است، مسئله وحدت وجود است.

علامه حسن زاده – دام بقائه – چهار معنى را از وحدت وجود ارائه، آنگاه به تاييد يا تزييف آنها مى پردازد. و بعد از تعيين معناى مختار، آن را با ارائه و نقل مطالبى از كبار فن عرفان مشروحا بيان مى كند.

يكى ديگر از مباحث مهم اين رساله كيفيت توفيق بين تنزيه حق تعالى از وحدت عددية و فرموده امام سجاد عليه السلام‏
«لك يا الهى وحدانية العدد» است كه استاد در اين باره با نقل روايات و بررسى و تحقيق اقوال بالاخرة چنين ابراز نظر مى كند:
«همان گونه كه وحدت بدون آنكه خود عدد باشد، مبدأ اعداد است و به تكرر آن، مراتب عدديه تحقق مى يابد، وحدت حقه حقيقية نيز بدون آنكه از ديگر حقائق رنگى بخود بگيرد مبدأ آنهاست و به تكرر تجليات او ديگر حقائق متحقق مى گردند، و گويا آنچه كه در زبور آل محمد است يعنى‏ «لك يا الهى وحدانية العدد» بدين سر اشاره دارد.

 

استاد قبل از خاتمه رساله به جهت تناسب بحث به حقايقى از سوره توحيد اشارت نموده و در اين امر از روايات صادره از اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام و نيز از افادات عارف متأله ميرزا محمد رضا قمشه اى و افادات آخوند ملا صدرا كمك مى گيرد، و در نهايت، خاتمه را به بيان دو امر اختصاص مى دهد:

۱٫ نقل تعدادى اذكار و ادعيه كه از حزنه علم الهى واصلان به لقاء الله مأثور است.
۲٫ بيان آدابى كه طالبان لقاء الله و فائزان به آن بايد به آنها متصف باشند.

 

 

 

مروری بر آثار و تالیفات علامه حسن زاده- نوشته آیت الله حسن رمضانی