رابطه بهشت و جهنم با اعمال انسان چه نوع رابطه ‏اى‏است؟

آيا بهشت ‏يا جهنم جايى است ‏ساخته و پرداخته، بدون آن كه خود انسان درساختن آن نقشى داشته باشد؟

آيا انواع عذاب ‏ها و تنعماتى كه در بهشت و جهنم ‏وجود دارند، امورى هستند كه از انسان جدايند؟

و آيا بهشت و جهنم از ذات و نفس ‏آدمى خارجند؟

 

در پاسخ گوييم: طبق آنچه از متون دينى اعم از آيات و روايات استفاده ‏مى ‏شود و قواعد عقلى و برهانى نيز مؤيد آن است، بهشت و جهنم چيزى ‏نيست جز ظهور اعمال انسان، يعنى عذاب‏ ها و آلام جهنم چيزى نيستند جز بازگشت نفس اعمال بد آدمى به آدمى و نيز تنعمات بهشت چيزى نيستند جز رجوع‏ نفس اعمال نيك انسان به انسان. گر چه در اين تعابير، مسامحاتى است.

 

حق تعالى در سوره يس درباره روز قيامت ‏مى ‏فرمايد: «فاليوم لا تظلم نفس شيئا و لا تجزون الا ما كنتم تعملون / پس امروز بر كسى‏ ظلمى نمى‏رود و به چيزى جز اعمالتان پاداش داده نمى ‏شويد.»
آيه مزبور صريح است در اين معنا كه جزاى هر عمل‏ انسان نفس همان عمل است، نه اين كه عمل چيزى باشد و جزا چيزى جز آن. در حقيقت ‏يك چيز است كه به اعتبارى عمل و به ديگر اعتبار جزاست.

و نيز در سوره آل عمران مى‏ فرمايد: «يوم تجد كل نفس ما عملت من خير محضرا و ما عملت من سوء تود لو ان بينها و بينه امدا بعيدا / روزى كه هر كس آنچه از خوبى انجام داده است ‏حاضرمى ‏يابد و آنچه از بدى انجام داده دوست مى‏ دارد كه ميان آن عمل و او فاصله بسيار دورى بوده باشد.» و آیات دیگر ….

 

از تمام آيات ياد شده چنين استفاده مى ‏شود: ما در قيامت ‏با خود اعمالمان ‏سر و كار داريم و نفس آنها را مشاهده مى‏ كنيم، اگر خوب و زيبا باشند اساس‏ تنعمات اخروى ما و اگر بد و زشت ‏باشند پايه ناراحتى ‏ها و عذاب‏ هاى اخروى ما قرار مى‏ گيرند.

 

 

نهايت امر آن كه:

اعمال انسان داراى دو صورت است:

_يكى ‏ملكى كه فانى و زودگذر است

_و ديگرى ملكوتى كه باقى و زايل ناشدنى است.

ما در دنيا با صورت ملكى آنها آشنا و از صورت ملكوتى ‏شان بى‏ خبر هستيم…

ولى ‏در قيامت و همچنين در برزخ، از صورت ملكى آنها خبرى نيست و ما آنها را فقط با چهره ملكوتى ‏شان مشاهده مى ‏كنيم، اگر زيبا باشند، نعيم ما هستند و اگر زشت ‏باشند، جحيم ما خواهند بود.

در حديث نبوى آمده است: «انما هي اعمالكم ردت اليكم، اين عذاب ‏ها همان اعمال شماست كه به ‏سوى شما بازگشته است.»

 

 

گام نخستین در سیر و سلوک – ۶
رابطه بهشت و جهنم با اعمال انسان