خلاصه و نتیجه مقاله ظهور حقایق و بطلان شرایع در عرفان / نوشته استاد حسن رمضانی

 

۱- سه اصطلاح شریعت، طریقت و حقیقت عناوین یک حقیقت واحد یعنی شریعت محمدی هستند و تفاوت این سه عنوان اعتباری است.

۲- این مراحل سه‌گانه هرکدام در جای خود لازم و ضروری و به سهم خود در دین و دیانت انسان و تکمیل شخصیت و ایمان او موثّرند و نمی‌توان به بهانۀ دستیابی به یکی از آن‌ها از دیگری چشم پوشید.

۳- به ظاهر، سه اصطلاح شریعت، طریقت و حقیقت، ریشه در متون روایی داشته و برگرفته از حدیثی نبوی هستند.

۴- بین این سه اصطلاح رابطۀ طولی برقرار است بدین صورت که شریعت مرتبه بدایت، طریقت مرتبه وسط و حقیقت مرتبه نهایت است. همانطور که کمال بدایت به وسط و کمال وسط به نهایت است؛ طریقت نیز کمال شریعت، و حقیقت کمال طریقت است.

۵- ممکن است عارفی بر اثر غلبۀ وحدت و فنا و عروض حالت سکر و هیمان از خود بی‌خود شده و از توجّه به خویش و تکالیف خویش باز بماند و به این خاطر به گونۀ موقّت او را مانند مجانین از محدودۀ تکالیف خارج بدانیم، ولی همان‌گونه که روشن است این أمر با اینکه عارف بعد از بازگشتن به حال طبیعی و حالت بقاء بعد از فنا، به گونۀ کلی از تکالیف شرعی معاف بوده و از اساس تکلیفی نداشته باشد کاملاً متفاوت است و آنچه احیاناً در سخن‌ها و عبارت‌های عارفان به چشم می‌خورد از این دست نیست‌.

۶- از منظر عارفان محقق، سالکِ الی الله ـ درهر رتبه و مقامی هم که فرض شود ـ تا وقتی که در نشئۀ دنیا به سر می‌برد و نیز شرایط تکلیف ـ و در رأس همه عقل و هوشیاری ـ برای او فراهم است و حالش حال طبیعی است، عبد و مکلف است و در ترک تکالیف هیچ عذری از او پذیرفته نیست. لذا اگر کسی از عارفی سخنی ببیند یا بشنود که موهم خلاف این معنی است، در صورتی که آن چه دیده و شنیده صحیح و مطابق با واقع باشد، باید آن را بر آنچه گفتیم حمل کند، نه آنکه آن مطلب را حمل بر ظاهر کرده و با برداشت ناصحیح خود علیه عرفان و تصوف اصیل به پا خاسته و همه را از یک دم محکوم کند.

۷- اینکه گروهی از جهلۀ صوفیه و عارف‌نمایان برای فرار از تکالیف شرعی و اباحه‌گری به عبارت یاد شده یا برخی از آیات و روایات استناد کرده‌اند دلیلی بر جواز رفع تکلیف از واصلان به حقیقت نبوده و اعمال و رفتار خلاف شرع و عقاید باطل آنان را نمی‌توان به عارفان راستین و حقیقی نسبت داد.

 

 

برای دریافت کامل مقاله اینجا کلیک کنید.

ظهور حقایق و بطلان شرایع