بیانات آیت الله حسن رمضانی در بزرگداشت روز جهانی فلسفه

بین حکمت و معنویت جدایی نیست
اسلام یعنی راستی و درستی…

 

آیت الله رمضانی استاد عرفان حوزه علمیه گفتند: صحبت‌کردن درباره معنویت و حکمت برای من سخت است؛ چون خوف آن را دارم، حرفی بزنم که نتوانم به آن عمل کنم. حکیم باید از حکمت و اهل معنا از معنویت سخن بگوید.

این استاد علوم عقلی و عرفانی حوزه علمیه قم افزود: شاید معنی حکمت به معانی علم، معرفت و خبرویت نزدیک باشد؛ اما این‌طور نیست و هرکدام اینها معنی خاص خود را دارند. علم، مطلق آگاهی است، همان چیزی که در زبان فارسی آن را دانستن می‌نامیم؛ بنابراین ما از علم تحت عناوین متفاوتی می‌توانیم یاد کنیم؛ اما معرفت، این‌گونه نیست. در معرفت عالم بالله یک معنا دارد و عارف بالله یک معنای دیگر.

 

استاد رمضانی ادامه داد: حکمت، صِرف آگاهی نیست، بلکه آگاهی از حقایق اشیاء و عمل‌کردن به اقتضای آن آگاهی است. چنان که ملاصدرا در جلد سوم اسفار گفته است: حکمت صرف آگاهی قابل توجه نیست و پیش از آن فرد باید به حقایق آگاه و براساس این آگاهی ملتزم باشد. چنین فردی را حکیم می‌نامند. بنابراین اگر شخص به حقایق اطلاعات پیدا کرد و ملتزم شد حکیم است. قلب انسان حکیم لایروبی و تنقیه شده است.

وی با بیان اینکه شخص باید خود حکیم باشد تا از «حکیم» سخن بگوید و از معنویت کسی که اهل معنا است و از ارتباط این دو کسی باید حرف بزند که از حکمت بهره برده و از معنویت نصیبی دارد، تصریح کرد: حکمت در کنار علم، معرفت و خُبرویت شاید معنای نزدیک به هم داشته باشد اما هر یک از این کلمات بار معنایی خاص خودش را دارد؛

علم مطلق آگاهی است که در زبان فارسی از آن به «دانستن» (به صورت مصدر) و «دانایی» (به صورت اسم مصدر) تعبیر می‌شود و هر گونه که باشد ما می‌توانیم تحت عنوان علم از آن یاد کنیم.

اما معرفت آن‌گونه نیست که از آن «شناخت» (مصدر) و «شناختن» (اسم مصدر) تعبیر شود، لذا هم مطلق آگاهی است و هم آگاهی دقیق، مفصل و جزیی است.

 

آیت‌الله رمضانی با اشاره به اینکه عالم به خدا یک معنا دارد و عارف به خدا معنای دیگر، بیان کرد: در اینجا بحث از آگاهی است، اعم از آگاهی به صورت مبهم، روشن، مجمل، مفصل، جزیی و …؛ اما حکمت صرف آگاهی نیست بلکه حکمت آگاهی از حقایق اشیاء و عمل کردن به اقتضای آن آگاهی است.

 

وی در پایان یادآور شد: باید مرزها، حجاب و حدودها برداشته شود تا انسان احساس نزدیکی با ملکوت بکند. اگر فردی این‌گونه باشد «حکیم معنوی» است. در اصل اسلام هم یعنی «راستی و درستی».

فلسفه و حکمت را باید گونه‌ای یادگرفت که بماند و جاودانی باشد و دنیا و آخرت را آباد کند…