فصل پنجم از  باب دوم کتاب اوصاف الاشراف در مورد محاسبه و مراقبه است.

 

«وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ ۖ » (سوره مبارکه بقره . ۲۸۴)

براساس دعو جناب خواجه در آغاز آیه ای از قرآن مناسب با بحث مطرح میفرمایند؛

مفاد و محتوای این آیه آنست که آنچه را که شما در درون خودتان دارید، چه ابراز کنید و چه نکنید؛ در محاسبه الهی مطرح است… و خدای تبارک و تعالی آنها را حساب میکند.

این آیه با توجه به اینکه میفرماید: آنچه که در درون شما هست، هنوز به مرحله بروز و ظهور نرسیده؛ در درون شماست؛ چه آن را ابراز کنید؛ چه نکنید… عمده این است که در درون شما استقرار یافته باشد؛ این مورد محاسبه الهی قرار میگیرد…

 

سوال:
آنچه که در درون ما هست چیست که مورد محاسبه قرار میگیرد؟ ولو اینکه آن را ما ابراز نکنیم و دردرون نگه داریم؟

آنچه که ما تا به حال شنیده ایم اینست که نیت گناه، گناه نیست؛ اگر کسی نیت گناه بکند به خاطر اینکه نیت گناه کرده تا وقتی گناه را مرتکب نشده؛ عقوبت نمیشود… برخلاف نیت کار خیر، نیت خیر را حق تبارک و تعالی پاداش میدهد! اما نیت کار بد را براساس اینکه سَبَقَتْ رَحْمَتُهُ غَضَبهُ‌ محاسبه نمیکند! مد نظر ندارد! و عقوبتی براساس آن صورت نمیگیرد…

اگر اینگونه است چرا حق تعالی فرمود اگر آنچه را درون شما هست چه آن را ابراز بفرمایید یا نه؛ (يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ)

جواب:

در بُعد نیت خیر که مامشکل نداریم؛ چرا که نیت خوب مورد عنایت حق تعالی هست… در این بُعد شبهه ای نیست. آنی که شبهه در آن است نیت کار بد است. درست است که نیت کار بد متعلق عقوبت نیست؛(عذاب و عقوبت تا وقتی که در حد نیت باقی بماند و به مرحله عمل نرسد، مورد عقوبت نخواهد بود…) اما!.. “نیت کار بد” درون را تیره میکند…

درون را کدر میکند… از نظر اثر وضعی انسان متاثر از این نیت میشود…

لذا اولیاء خدا به مجرد اینکه به ذهن انسان برسد مثلا فلان کار از امور بد و امور شرّی نیت کنند که انجام بدهند، به مجرد این متوجه میشوند. بوی بد این نیت فضا را متاثر میکند! بوی بد و متعفن کار شر، افراد ویژه را که دارای شامّه ی قوی هستند متاثر میکند…

و قبل از اینکه در فضا تاثیر بگذارد یا در نفس طرف و او متوجه بشود؛ خود این شخص متاثر میشود و کدر و تاریک میشود… و این کدورت برای ولی خدا محسوس است …

همان تمثیلی که حضرت عیسی در روایت دارد؛ که میفرماید: «اگر در یک قصر زبا و تمیز آتش روشن کنید ممکن است که این آتش قصر را به آتش نکشد؛ اما دود آتش ، فضای قصر و در و دیوار آن را تیره میکند… تار میکند…»

درون انسان هم همینطور است با نیت بد درون تیره میشود… و همین یعنی محاسبه الهی

محاسبه الهی که این نیست که دفتری بوده باشد… قلمی بوده باشد…کاتبی…