توبه نسبت به مقطع زمانی حال حاضر:

“الان” توبه چه اقتضایی دارد؟

_اینکه فورا  از گناه جدا شود. از معصیت, انحراف, زیاده روی… همین الان دست بردارد…

نه اینکه راه را ادامه بده و راه را میرود و بعد بگوید: استغفرالله! همان کاری که قبلا انجام میداده را!.. و بعد بگوید: اللهم اغفرلی… خب این مسخره کردن است دیگه!!

بنابراین:

  1. باید فورا در زمان حاضر فوری دست بردارد؛ توبه اینطور مصداق پیدا میکند.
  2. اگر نسبت به دیگری قبلا تجاوز کرده, گناه داشته و الان طوری عمل کند که طرف در امنیت قرار بگیرد… احساس کند, دیگر از طرف این فرد به او ضرری متوجه نیست… احساس امنیت کند…

که اینجا دو قسم کرده داستان را, یکی را به طرف حق الله آورده و یکی را به طرف حق الناس؛ یعنی نسبت به حق الله آنچه را تفویت کرده است, همین الان, اگر ترک واجب بوده انجام, و اگر ارتکاب حرام بوده ترک کند. و نسبت به حقوق مردم جوری عمل کند که مردم بدانند که او دیگر نمیخواهد ضرری به انها بزند. این دو شرط را نسبت به زمان حال مطرح کرده است.

 

 

توبه نسبت به مقطع زمانی آینده:

اینجا هم خواجه نصیر میفرماید دوچیز باید مد نظر باشد:

۱) جزم کند که در آینده کارهای خطا و غلطی که انجام میداده انجام ندهد؛ به هر صورتی که شده, به هر غیمتی که شده… هیچ برنگردد, ولو او را مورد آزار قرار بدهند… حتی او را بکشند… جانا مالا تهدیدش کنند… قصد بازگشت نداشته باشد…

۲) همین عزم را استمرار ببخشد… ثبات ببخشد… چطور؟ اصلا راهی برای عود بازنگذاره.. نگه فعلا…

حالا تصمیم گرفته و میخواهد برنگردد؛ اما احتمال دارد که مغلوب واقع شود… الان میگوید نه… اما ممکن است شهوت غلبه کند… غضب غلبه کند… چه کند؟ خواجه میفرماید: جریمه تعیین کند؛

_حالا نمیخواهم بگردم, اما اگر زبانم لال طوری شد که برگشتم و این کار را انجام دادم, مثلا یک میلیون صدقه بدهم, مثلا یک ماه روزه بگیرم, که در فقه نذر زجر نام دارد.

در فقه دوگونه نذر هست؛ نذر شکر و نذر زجر. “نذر شکر” این است که مثلا بگوید خدایا اگر من خانه دار شدم سالی یکبار مشهد زیارت میروم … تعمتی به او روی آورده میخواهد شکرش کند. “نذر زجر” مثلا سیگار میخواهد ترک کند اراده ندارد, و میگوید اگر یک بار سیگار کشیدم, مثلا باید ۱ میلیون سیگار صدقه بدهم.

و خواجه در ادامه میفرماید: بنابراین کسی که عزم کرده برخود ایمن نباشد.

اگر طرف هنوز دو دل است. نیتش را طوری قرار نداده است که امکان برگشت گناه را نفی کرده باشد. این ثبات نداره و احتمال دارد در معرض گناه قرار گیرد و توبه اش را بشکند…