دوسوال مطرح است؛ اول اینکه آیا ایمان قابل زیادت و نقصان است؟  و سوال دوم اینست که آیا ایمان شدت و ضعف دارد؟

_در جواب سوال نخست چنین باید بیان داشت که ؛ قرآن میگوید ایمان به بعض ,  و کفر به بعض مردود است. معنی ندارد که انسان بگوید خدا هست، اما منکر معاد باشد. معنا ندارد کسی وحی را بپذیرد، اما ارمغان و فرآورده وحی را نپذیرد… اینها در هم تنیده اند و اگر یکی را منکر شود به بقیه سرایت میکند و همه را مخدوش میکند و این ایمان دیگر ایمان نیست. اگر مقوم ایمان بیاید، ایمان محقق میشود وگرنه محقق نمیشود. بنابراین ایمان قابل زیادت و نقصان نیست.

_و در پاسخ به سوال دوم باید گفت که؛ بله ایمان شدت و ضعف پیدا میکند، مراتب و درجات دارد برعکس اینکه نقصان و زیادت ندارد.

شدت و ضعف سخن از کیفیت است. اما کم و زیاد (زیادت و نقصان) سخن از کمیت دارد.

 

نشانه داشتن ایمان چیست؟ امام صادق(ع) : «الایمان عقد بالقلب و اقرار بالسان و عمل به ارکان»

براین اساس خواجه میگوید: آنچه اعتقاد یافتنی است، اعتقاد پیدا کند. آنچه را باید بگویید، بگویید. و آنچه را باید, عمل کند.  و آنچه را باید احتراز کند، احتراز کند.
و بعد خواجه میگوید لازمه ی این ایمان، عمل است، عمل صالح و این عمل قابل زیادت و نقصان است، ممکن است طرف عصیان کند و مثلا  در نماز و واجبات بلنگد، که اینجا ایمانش ضربه نمیبیند.
افراط است، که عمل را در قسمت ایمان قرار بدهیم. و تفریط است، کسی که هیچ عملی ندارد و فقط اعتقاد دارد مومن بدانیم.
بهترین راه این است که بگوییم: «عمل لازمه ی ایمان است و لاینفک از ایمان.»

پس ایمان شدت و ضعف و مراتب دارد…