تفاوت منزل و مقام  به “اعتبار” است:

یک مرحله از سیروسلوک را میتوانیم بگوییم مقام , و میتوانیم بگوییم منزل

هر مرحله از مراحل سیروسلوک به اعتبار اینکه “مقدمه است برای رفتن به مرحله بعد”، به این اعتبار به آن  “منزل” میگوییم.

اما اگر مرور از این مرحله را مقدمه مرحله بعد قرار ندهد اینجا میگویند “مقام”.

“منزل” از نظر لغت؛ یعنی محل نزول ؛ یعنی  یک شخص زائری که سیر میکند برای تجدید قوا انجا اطراق میکند و بعد حرکت. اما اگر انجا ماند و مقدمه مرحله بعد قرار نداد، همانی که می گفتیم منزل، میگوییم مقام.

اما؛

تفاوت “حال” با منزل و مقام  تفاوت حقیقی است ؛ نه اعتباری. و سه تفاوت وجوددارد:

ا)منزل یا مقام کسبی است. باید کسب بشود ؛اما “حال” وهبى است وحواله میشود… از ناحیه مافوق… از ملکوت.

۲) منازل و مقامات مترتب اند، متوقف برهم اند ؛ یعنی اگر از منزل و مقام اول نگذری، نميتوانى به منزل و مقام بعد دست پیدا کنی. مثلا تا منزل یغظه را پشت سر نگذارد، نمی تواند به منزل توبه برود … اول باید از غفلت بیدار شد بفهمد تا حالا جنايت و خیانت کردهکه توبه اتفاق بیفتد و برای اینکه برنگردد محاسبه ومراقبه باید باشد.

اما حال اینطور نیست . بستگی دارد  به خصوصیتی که فعلا بر طرف حاکم است چه هست؟چه اقتضایى میکند؟ براساس آن احوال حواله میشود. مثلا اگر دچار یأس شد در او بسط باید ایجاد شود، چراکه ناامیدی به رکود ميرساند و از حرکت می اندازد. متقابلا اگر شخص در سير دچار غرور و خود بینی شد بر طمع خام، به او حالی از قبیل قبض باید داد تا اینکه از حجاب غرور خارج شود.

۳) منازل و مقامات دوام دارند؛ برخلاف حال که آنی است. سعدی در قصه حضرت یعقوب و یوسف چنین می فرمائید:

کی پرسید ازآن گمگشته فرزند
که ای روشن ضمیر پیر خردمند
از اینجا بوی پیراهن شنیدی
چرا پس در ته چاهش ندیدی
بگفتا “حال”ما برق جهان است
گهی پیدا گهی دیگر نهان است
گهی برطارم اعلام نشینم
گهی تا پشت پای خود نبینم